Ақмола облысы мәдениет, Государственное коммунальное
архивтер мен құжаттамалар казенное предприятие
басқармасының жанындағы «Акмолинская областная
«Үкілі Ыбырай атындағы филармония имени Укили
Ақмола облыстық филармониясы» Ыбырая» при управлении
мемлекеттік коммуналдық культуры, архивов и
қазыналық кәсіпорны документации Акмолинской области
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі азаматтық жауапкершілік» тақырыбында дөңгелек үстел өткізу туралы
ХАТТАМА
21.08.2026 ж. №7 Кокшетау қ.
КҮН ТӘРТІБІ
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жасау
әрбір азаматтың міндеті»
ТЫҢДАЛДЫ: О.К.Қошманов
Сыбайлас жемқорлық қоғамның салауатты даму жолындаға елеулі кедергі, араласу мен жоюды қажет ететін әлеуметтік зұлымдық болып табылады. Бұл жағымсыз құбылыспен тиімді күресу үшін оның мәнін, пайда болуының нақты шарттары мен салдарын толық және нақты білмесек, мүмкін емес.
Қоғамның осы құбылысқа теріс көзқарасын қалыптастыру және халықты сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәрбиелеп, адамгершілік және азаматтық тәрбиенің, құқықтық мәдениеттің, қоғам алдындағы өз құқықтары мен міндеттерін білудің ажырамас бөлігі болуы керек.
Парақорлықпен күрес нәтиже беруі үшін барлық адамдардың қалауы мен біріге жұмыс істеуі қажет, жалпы қоғам парақорлықты жою үшін сыбайлас жемқорлықпен және оның ең кішкентай көріністерімен күресуі керек. Қоғамда сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік атмосферасы пайда болған кезде ғана осы зұлымдықпен күресте оң нәтижелерге жетуге болады.
Әлемнің барлық мемлекеттері "сыбайлас жемқорлық" сынды зұлымдыққа тап болады. Сонымен қатар, қазіргі таңда сыбайлас жемқорлық біртіндеп мемлекетішілік проблемадан жаһандық проблемаға айналуда. Қазір барлық елдер, соның ішінде ең озық елдердің өзі, жаңа сын-қатерлерді ескере отырып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі өз үлгілерін қайта қарауда, сыбайлас жемқорлық үшін жауапкершілікті қатаңдату туралы жаңа заңдар мен нормаларды қабылдауда. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет деңгейі бойынша Қазақстан ТМД елдері арасында жетекші орындардың бірінде.
Қазіргі заманда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті күшейту жұмыстары жалғасуда және үнемі жетілдіріледі. Әлемде барлық елдер үшін тиімді сыбайлас жемқорлыққа қарсы тетіктер кешені жоқ. Әр мемлекетпен қолданылатын сыбайлас жемқорлыққа қарсы әдістердің жиынтығы әр түрлі, тек елдің саяси және экономикалық тұрақтылығына ғана емес, сонымен қатар әдет-ғұрыптары мен дәстүрлеріне, діни нанымдары мен құқықтық мәдениеті мен аумақтың деңгейіне, тығыздығы мен халқына да байланысты.
Бүгінде Қазақстанда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске жалпымемлекеттік мәртебе берілді, сыбайлас жемқорлық көріністерінің жолын кесу мен шектеу үшін қоғамдық және саяси күштермен бірлесе отыра, кең ауқымды сыбайлас жемқорлыққа қарсы компания жүргізілуде. Қазақстандағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мемлекеттік саясаттың негізгі басымдықтарының бірі ретінде айқындалған. Құқық бұзушылықтарға қарсы күрестің қандай аспектілері әр түрлі деңгейде талқыланса да, сыбайлас жемқорлық оның ауқымының сипаттамалық белгілерінің бірі болып табылады.
Қазіргі уақытта біздің елімізде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес бойынша белгілі бір шаралар қабылдануда. Барлық деңгейдегі депутаттардың, саяси партиялардың, үкіметтік емес ұйымдардың, ұлттық-мәдени орталықтардың, бизнес-қоғамдастықтың, жастар және кәсіби ұйымдардың, ғылыми топтардың, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарының қатысуымен Қоғамдық кеңестер құрылды. Осы шаралардың барлығы сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің тиімділігін едәуір арттыруға мүмкіндік берді, бірақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес әлі де өзекті болып отыр. Сыбайлас жемқорлықты жою үшін азаматтардың санасында кез-келген сыбайлас жемқорлық көріністеріне мүлдем төзбеушілікті дамыту қажет. Ол үшін мемлекет бұқаралық ақпарат құралдарында көрнекі өмірлік мысалдар жариялай отырып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы ауқымды насихат жүргізіп отырады. Өзара іс-қимылдың бұл деңгейі заң үстемдігінің күші мен демократиялық институттарды нығайтудың арқасында Қазақстанның мемлекеттік басқару органдары мен азаматтық қоғамның тікелей диалогына ықпал етеді.
Сонымен қатар, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес тек жазалау әдістерімен ғана жүргізілмеуі тиіс, халық арасында құқықтық тәрбие беруді насихаттауға және сыбайлас жемқорлық әрекеттерінің әртүрлі нысандарын қабылдамауға бағытталған ақпараттық-тәрбие жұмысы жүргізілуі қажет.
Адам мәдениетінің негізгі элементі болып табылатын құқықтық сана - субъективті жағынан тұлға мен қоғамның рухани құндылықтары туралы түсінік. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет құқыққа негізделген мінез-құлық үшін қажетті құзыреттердің болуын болжайды:
- сыбайлас жемқорлықты әлеуметтік құбылыс ретінде тани білу;
- сыбайлас жемқорлық көріністерімен байланысты материалдарды сыни және объективті бағалай білу;
-сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің не екенін нақты елестету және өмір мен қызметтің белгілі бір салаларында сыбайлас жемқорлықты азайту үшін барлық мүмкіндіктерді пайдалану қабілеті; бұл қоғамның моральдық-құқықтық нормаларына сәйкес келетін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мінез-құлыққа тұрақты мотивация.
Қазіргі заманда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті күшейту жұмыстары үздіксіз жүргізілуде және үнемі жетілдірілуде. Әлемде барлық елдер үшін оңтайлы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес тетіктерінің бірегей жиынтығы жоқ. Әрбір ел қабылдайтын сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес әдістері жиынтығының ерекшелігі бірегей және тек саяси және экономикалық тұрақтылыққа ғана емес, сонымен қатар әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерге, діни ерекшеліктер мен құқықтық мәдениет деңгейіне, сондай-ақ алып жатқан аумақтың ауданына, тығыздығына, халық санына байланысты. Экономиканы жаңғырту және ауқымды әлеуметтік өзгерістер жағдайында Қазақстанда мемлекеттің қазіргі әлеуметтік-экономикалық саясатымен тығыз байланысты сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұтас стратегияға қажеттілік барған сайын айқын болды.
Қазақстан Республикасының Президенті Қ.К.Тоқаев сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы сөзінде қоғамның және оның әрбір азаматының қатысуынсыз сыбайлас жемқорлықты жеңе алмайтынын және Қазақстан үшін сыбайлас жемқорлықты еңсеру мемлекеттік саясаттың басты бағыттарының бірі болып табылатынын, оның басымдығын Мемлекет басшысы нақты белгілегенін бірнеше рет атап өтті.
Отырыстың төрайымы Н.Шайкенова
Хатшы О.Кошманов